საქართველო აზერბაიჯანულ დენს ოფშორში რეგისტრირებული შუამავალის გარეშე იყიდის

საქართველო აზერბაიჯანიდან ელექტროენერგიის იმპორტში ჩართულ გასაიდუმლოებულ ოფშორულ შუამავლებს აუქმებს. ეს გადაწყვეტილება მოჰყვა წლების განმავლობაში გაზრდილ ფასებსა და გავლენიან ბიზნესმენებზე გამოქვეყნებულ საგამოძიებო მასალებს.

ავტორი: მონიტორი

პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ საქართველო მეზობელი აზერბაიჯანიდან ელექტროენერგიის იმპორტიდან შუამავალ კომპანიებს ამოიღებს, ნაბიჯი, რომელიც, მისი თქმით, სახელმწიფოს ყოველწლიურად მილიონობით დოლარს დაუზოგავს.

ამ სავაჭრო ურთიერთობას დიდი ხანია გამჭვირვალობის ნაკლებობა აფერხებდა, სადაც ორ სამხრეთკავკასიურ ქვეყანას შორის ელექტროენერგიის შესყიდვები თითქმის მთლიანად გაუმჭვირვალე ოფშორული კომპანიების გავლით ხორციელდებოდა, როგორც ეს მანამდე OCCRP-მ და მისმა რეგიონულმა პარტნიორებმა გააშუქეს. წლების განმავლობაში ამ ვაჭრობაში დომინანტი მოთამაშე გავლენიანი ქართველი ბიზნესმენი, სულხან პაპაშვილი იყო.

„შუამავლის ყოლა სახელმწიფოსთვის დამატებით ხარჯებს ნიშნავდა,“ – განაცხადა კობახიძემ მინისტრთა კაბინეტის ჩაწერილი სხდომის დროს. „კონკრეტულად აზერბაიჯანის შემთხვევაში, შუამავლის ამოღების შედეგად, სახელმწიფო ყოველწლიურად რამდენიმე მილიონს მიიღებს.“

2020 წელს, „სტუდია მონიტორმა“, OCCRP-ის წევრმა ცენტრმა საქართველოში, გააშუქა, რომ რიგითი ქართველები აზერბაიჯანულ ელექტროენერგიაში გაბერილ ტარიფებს იხდიდნენ შუამავლის ჩართულობის გამო — იმ დროს ამ საქმეს ბელიზში რეგისტრირებული ფირმა Elgreen Holdings-ი განაგებდა.

2024 წელს OCCRP-ის, „სტუდია მონიტორის“, iFact-ისა და Mikroskop Media-ს ერთობლივმა გამოძიებამ ეს სავაჭრო ჯაჭვი რამდენიმე ოფშორული კომპანიის გავლით შეისწავლა, რომელთა ერთადერთი ბენეფიციარი და აქციონერი პაპაშვილი იყო. გამოძიებამ ასევე გამოავლინა, რომ პაპაშვილი ინარჩუნებდა ცალკეულ საქმიან კავშირებს იმ აზერბაიჯანელი მაღალჩინოსნების ნათესავებთან, რომლებიც ენერგეტიკული გარიგებების დამტკიცებაზე იყვნენ პასუხისმგებელნი. მისმა იურიდიულმა გუნდმა უარყო, რომ ამ ურთიერთობებს რაიმე პრივილეგირებული მოპყრობა მოჰყვა.

მთავრობის განცხადებასთან დაკავშირებით კომენტარის თხოვნის საპასუხოდ, პაპაშვილის ადვოკატმა, კახა შარაბიძემ განაცხადა, რომ ბიზნესმენი „გაეცნო პრემიერ-მინისტრის განცხადებას და ესმის მიღებული გადაწყვეტილების მიზეზები.“

საქართველოს ხელისუფლება დიდი ხნის განმავლობაში ასაიდუმლოებდა იმპორტის გარიგების დეტალებს. ეკონომიკის სამინისტრო და ენერგეტიკის მარეგულირებელი კომისია (GNERC/სემეკი) გამომძიებელთა კითხვებს მუდმივად გადაამისამართებდნენ სახელმწიფო ელექტროსისტემის ოპერატორისკენ (ESCO/ესკო), რომელმაც უარი თქვა Elgreen-თან კონტრაქტის გასაჯაროებაზე და მიზეზად კონფიდენციალურობის პუნქტები დაასახელა.

END

end

პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ საქართველო მეზობელი აზერბაიჯანიდან ელექტროენერგიის იმპორტიდან შუამავალ კომპანიებს ამოიღებს — ნაბიჯი, რომელიც, მისი თქმით, სახელმწიფოს ყოველწლიურად მილიონობით დოლარს დაუზოგავს.

მიწოდების ეს ხანგრძლივი ჯაჭვი გამჭვირვალობის ნაკლებობით ხასიათდებოდა, სადაც ორ სამხრეთკავკასიურ ქვეყანას შორის ელექტროენერგიის შესყიდვები თითქმის მთლიანად გაუმჭვირვალე ფიქტიური კომპანიების (shell companies) გავლით ხორციელდებოდა, როგორც ამის შესახებ მანამდე OCCRP და მისი ქართული და აზერბაიჯანული წევრი ცენტრები იტყობინებოდნენ. წლების განმავლობაში ამ ვაჭრობაში დომინანტი მოთამაშე გავლენიანი ქართველი ბიზნესმენი, სულხან პაპაშვილი იყო.

„შუამავლის ყოლა სახელმწიფოსთვის დამატებით ხარჯებს ნიშნავდა,“ – განაცხადა კობახიძემ მთავრობის მინისტრებთან ჩაწერილი შეხვედრის დროს. „კონკრეტულად აზერბაიჯანის შემთხვევაში, შუამავლის ამოღების შედეგად, სახელმწიფო ყოველწლიურად რამდენიმე მილიონს მიიღებს.“

2020 წელს OCCRP-ის ქართულმა წევრმა ცენტრმა, „მონიტორმა“ გააშუქა, რომ რიგითი ქართველები აზერბაიჯანულ ელექტროენერგიაში უფრო მაღალ ტარიფებს იხდიდნენ შუამავალი ფირმის ჩართულობის გამო — იმ დროს, ბელიზში რეგისტრირებული Elgreen Holdings-ის. 2024 წელს OCCRP-ის, „სტუდია მონიტორის“, iFact-ისა და Mikroskop Media-ს ერთობლივმა გამოძიებამ ეს ვაჭრობა ოფშორული კომპანიების ჯაჭვის გავლით შეისწავლა, რომელთა ერთადერთი ბენეფიციარი და 100-პროცენტიანი წილის მფლობელი პაპაშვილი იყო. გამოძიებამ ასევე დაადგინა, რომ პაპაშვილს ცალკეული საქმიანი გარიგებები ჰქონდა იმ აზერბაიჯანელი მაღალჩინოსნების ოჯახის წევრებთან, რომლებიც ამ ვაჭრობის ავტორიზაციაზე იყვნენ პასუხისმგებელნი. მისმა ადვოკატებმა განაცხადეს, რომ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ვინმემ პრივილეგირებული მოპყრობა მიიღო. საქართველოს მთავრობის განცხადებასთან დაკავშირებით კომენტარის თხოვნის საპასუხოდ, პაპაშვილის ადვოკატმა კახა შარაბიძემ განაცხადა, რომ ბიზნესმენი „გაეცნო პრემიერ-მინისტრის განცხადებას და ესმის მიღებული გადაწყვეტილების მიზეზები.“

საქართველოს ხელისუფლება აზერბაიჯანიდან იმპორტის გარიგებას ასაიდუმლოებდა. ეკონომიკის სამინისტრო და ენერგეტიკის მარეგულირებელი (GNERC/სემეკი) „სტუდია მონიტორის“ კითხვებს ელექტროსისტემის ოპერატორისკენ, ესკო-სკენ (ESCO) ამისამართებდნენ. ესკო-მ არაერთხელ თქვა უარი Elgreen-თან თავისი კონტრაქტის დეტალების გამჟღავნებაზე და მიზეზად კონფიდენციალურობის პუნქტები დაასახელა.

ოპერაცია დაიწყო Elgreen Holdings-ით, რასაც 2017 წელს მოჰყვა არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში, კერძოდ რას ალ-ხაიმაში (Ras Al Khaimah) რეგისტრირებული ამავე სახელწოდების იურიდიული პირი. 2023 წლის ოქტომბერში ვაჭრობამ დუბაის თავისუფალ ზონაში დაფუძნებულ Sheldon Corporation-ზე გადაინაცვლა. იურიდიულმა ფირმამ, რომელიც პაპაშვილს წარმოადგენს, ჟურნალისტებს დაუდასტურა, რომ ის სამივე სუბიექტის ერთადერთი ბენეფიციარი და 100-პროცენტიანი წილის მფლობელი იყო. გამოძიებამ ასევე დაადგინა, რომ პაპაშვილს ცალკეული საქმიანი გარიგებები ჰქონდა იმ აზერბაიჯანელი მაღალჩინოსნების ოჯახის წევრებთან, რომლებიც ამ ვაჭრობის ავტორიზაციაზე იყვნენ პასუხისმგებელნი. (პაპაშვილის წარმომადგენელმა იურიდიულმა ფირმამ იმ დროს OCCRP-ის განუცხადა: „ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანელი მაღალჩინოსნების ოჯახის წევრებთან დაკავშირებული ბიზნესმენები ჩართულნი არიან სხვადასხვა ბიზნესში და/ან იძენენ აქტივებს საქართველოში, არ წარმოადგენს იმის მტკიცებულებას, რომ ბატონი პაპაშვილის გამო მათ რაიმე სახის პრივილეგირებული მოპყრობა მიიღეს თავიანთ ბიზნეს გარიგებებში.“) საქართველოს მთავრობის განცხადებასთან დაკავშირებით კომენტარის თხოვნის საპასუხოდ, პაპაშვილის ადვოკატმა კახა შარაბიძემ განაცხადა, რომ ბიზნესმენი „გაეცნო პრემიერ-მინისტრის განცხადებას და ესმის მიღებული გადაწყვეტილების მიზეზები.“

საქართველოს ხელისუფლება აზერბაიჯანიდან იმპორტის გარიგებას ასაიდუმლოებდა. ეკონომიკის სამინისტრო და ენერგეტიკის მარეგულირებელი (GNERC/სემეკი) „სტუდია მონიტორის“ კითხვებს ელექტროსისტემის ოპერატორისკენ, ესკო-სკენ (ESCO) ამისამართებდნენ. ესკო-მ არაერთხელ თქვა უარი Elgreen-თან თავისი კონტრაქტის დეტალების გამჟღავნებაზე და მიზეზად კონფიდენციალურობის პუნქტები დაასახელა.

Ends.

(პაპაშვილის წარმომადგენელმა იურიდიულმა ფირმამ იმ დროს OCCRP-ის განუცხადა: „ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანელი მაღალჩინოსნების ოჯახის წევრებთან დაკავშირებული ბიზნესმენები ჩართულნი არიან სხვადასხვა ბიზნესში და/ან იძენენ აქტივებს საქართველოში, არ წარმოადგენს იმის მტკიცებულებას, რომ ბატონი პაპაშვილის გამო მათ რაიმე სახის პრივილეგირებული მოპყრობა მიიღეს თავიანთ ბიზნეს გარიგებებში.“)